Tại sao phim AI lại 'xâm chiếm' mạng xã hội của bạn?

Phim AI đang xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội. Khi kết hợp với thuật toán đề xuất, nội dung này có thể tạo ra một vòng lặp khiến người dùng càng xem càng khó dừng lại.

Phim AI tràn ngập trên các nền tảng. Ảnh: Trang Thư.

Khi sử dụng mạng xã hội, người dùng có khả năng cao sẽ bắt gặp một video do AI tạo dựng chỉ sau vài lần lướt. Ngay cả khi chưa có lịch sử xem hay theo dõi bất kỳ kênh nào, hệ thống vẫn có thể đề xuất phim AI và tạo nên một vòng lặp gây nghiện.

Trong một thử nghiệm của công ty chỉnh sửa video Kapwing, nhóm nghiên cứu đã lập một tài khoản YouTube mới và theo dõi 500 video Shorts đầu tiên được đề xuất. Có 104 video, tương đương 21%, được Kapwing xác định là nội dung tạo bằng AI. Trong cùng mẫu đó, 165 video, tương đương 33%, được xếp vào nhóm “brainrot”.

Thử nghiệm này chưa thể xác định được tỷ lệ chuẩn xác hoàn toàn vì số lượng video AI được sản xuất và tải lên là quá lớn. Do đó, việc mạng xã hội có đang chủ động đẩy phim AI lên hay không vẫn là một vấn đề phức tạp.

Không cần phải bấm "thích" video AI

Khả năng video AI xuất hiện dày đặc có thể liên quan đến cách các nền tảng phân phối nội dung. YouTube cho biết hệ thống đề xuất sử dụng nhiều tín hiệu, bao gồm lịch sử xem, tìm kiếm, lượt thích, không thích, phản hồi “Không quan tâm” và các khảo sát mức độ hài lòng.

Nền tảng cũng chia hiệu quả của nội dung thành ba nhóm tín hiệu, gồm khả năng thu hút người dùng chọn xem, mức độ tương tác trong lúc xem và mức độ hài lòng sau khi xem. Những tín hiệu này giúp dự đoán khả năng người xem tiếp tục theo dõi và cảm thấy hài lòng với video.

TikTok công khai cơ chế tương tự. Hệ thống đề xuất xem xét 3 nhóm yếu tố gồm tương tác của người dùng, thông tin về nội dung và thông tin người dùng. Trong đó, các hành vi như thích, chia sẻ, bình luận, xem hết hoặc bỏ qua video được sử dụng để dự đoán nội dung mà người dùng có khả năng quan tâm. Thời gian xem thường được đánh giá là quan trọng hơn các yếu tố khác.

Thuật toán sẽ kết nối những tài khoản có hành vi tương tự nhau. Ảnh: Science.

Do đó, thuật toán chỉ cần nhận thấy người dùng đang xem video đó lâu, tiếp tục xem các video tương tự, hoặc tương tác với chúng. Nếu một video AI đáp ứng được những tín hiệu này, hệ thống sẽ có lý do để tiếp tục thử nghiệm nó với những người dùng có hành vi tương tự.

Với các công cụ AI, quy trình sản xuất video có thể được rút ngắn đáng kể. Một ý tưởng có thể được biến hóa thành nhiều phiên bản khác nhau, chỉ cần thay đổi bối cảnh, lời thoại hoặc nhân vật rồi tiếp tục đăng tải.

Thay vì đặt cược vào một video duy nhất, chủ kênh có thể thử nghiệm hàng chục hoặc hàng trăm biến thể. Nếu một phiên bản thu hút người xem, công thức đó có thể tiếp tục được nhân rộng.

Một bộ phận nhà sáng tạo đã biến việc tạo nội dung AI thành hoạt động có quy mô đáng kể chứ không còn dừng lại ở mức thử nghiệm. Kapwing ước tính nhóm kênh sản xuất nội dung AI có thể tạo ra khoảng 117 triệu USD doanh thu mỗi năm.

Cơ chế khó thoát

Trong khi đó, phim ngắn do AI cũng có những đặc điểm thu hút sự chú ý và gây nghiện. Một nghiên cứu công bố trên Frontiers in Psychology vào tháng 6 cho thấy ba đặc điểm của AI micro-drama gồm tính chân thực về cảm xúc, mức độ cuốn vào câu chuyện và khả năng cá nhân hóa bằng thuật toán đều có liên hệ tích cực với hành vi sử dụng mang tính gây nghiện.

Nghiên cứu khảo sát 658 người từ 60 tuổi trở lên từng xem micro-drama có yếu tố AI. Kết quả cho thấy những đặc điểm trên liên quan đến trạng thái "flow", tức trạng thái người xem tập trung và nhập tâm đến mức giảm nhận thức về thời gian.

Phim AI được xây dựng để khiến người xem khó dừng lại. Ảnh: Trang Thư.

Các tác giả mô tả quá trình này theo hướng người dùng ban đầu tìm đến nội dung để giải trí hoặc tạm quên đi cảm giác buồn chán, cô đơn hay căng thẳng. Khi câu chuyện đủ cuốn hút và nội dung tiếp tục được cá nhân hóa, họ dễ rơi vào trạng thái nhập tâm.

Cơ chế này rất phù hợp với dạng video ngắn. Thay vì phải quyết định dành thêm vài giờ để xem một bộ phim dài, người dùng có thể xem ngay một video chỉ dài vài phút.

Mỗi lượt xem từ đó cung cấp tín hiệu cho thuật toán, cũng như dữ liệu cho nhà sản xuất biết công thức nào đang hiệu quả để tạo thêm các nội dung tương tự. Khi nội dung đó có thêm những yếu tố khiến người xem khó dừng lại, vòng lặp càng dễ được củng cố.

Nghiên cứu trên chưa thể chứng minh việc xem phim AI trực tiếp gây nghiện do chỉ khảo sát một nhóm người cao tuổi và sử dụng dữ liệu bảng hỏi. Tuy nhiên, khi đặt trong cơ chế đề xuất vốn được thiết kế để giữ chân người dùng, những đặc điểm này có thể tạo ra một vòng lặp đáng chú ý.

Những câu hỏi chúng ta phải đối mặt trong thế giới AI

Chúng ta có rất nhiều câu hỏi về thế giới AI, và đó đều là những nghi vấn không dễ có ngay đáp án.

Cuốn sách Thời đại AI - Và tương lai loài người chúng ta trình bày cách AI làm thay đổi mối quan hệ của chúng ta với tri thức, chính trị và xã hội. Mục tiêu tối thượng của cuốn sách này là giải thích về AI và cung cấp cho độc giả những câu hỏi mà chúng ta sẽ phải đối mặt trong những năm tới, cùng bộ công cụ để bắt đầu trả lời chúng.